2. SÁCH

3. BÀI BÁO/TẠP CHÍ

4. TƯ VẤN, CHUYỂN GIAO

Trường Kinh doanh và Sáng tạo Việt – Nhật 

– Thưa TS Phùng Thị Yến, việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho một lĩnh vực đang có nhiều dư địa phát triển. Từ góc nhìn của một chuyên gia, bà kỳ vọng đâu sẽ là những thay đổi quan trọng mà dự luật có thể mang lại, đặc biệt đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư?

– Việc ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa có ý nghĩa rất lớn, trước hết là tạo dựng một hành lang pháp lý đồng bộ cho lĩnh vực này. Điều đó góp phần xóa bỏ tâm lý đơn độc của các chủ thể khi đầu tư vào văn hóa.

Trước đây, vẫn tồn tại cách nhìn cho rằng đầu tư vào văn hóa chủ yếu thiên về hoạt động nghệ thuật thuần túy hoặc mang tính hỗ trợ, từ thiện. Khi công nghiệp văn hóa được xác định rõ hơn như một lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, cách nhìn của xã hội, doanh nghiệp và nhà đầu tư cũng sẽ có sự thay đổi.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo Luật xác định cụ thể hơn các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ trong công nghiệp văn hóa. Điều này giúp nhà đầu tư nhận diện rõ sản phẩm nào có thể được bảo hộ, từ đó xây dựng định hướng đầu tư và chiến lược phát triển sản phẩm phù hợp.

Bên cạnh đó, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ hướng tới phát triển kinh tế, mà còn góp phần nâng cao sức mạnh quốc gia thông qua việc quảng bá hình ảnh đất nước bằng các sản phẩm văn hóa. Đồng thời, Luật có thể tạo điều kiện để hình thành hệ sinh thái có sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và các chủ thể sáng tạo.

Việc đưa sản xuất, cung cấp sản phẩm công nghiệp văn hóa vào nhóm ngành, nghề được ưu đãi đầu tư sẽ góp phần giảm chi phí ban đầu, nâng cao giá trị tài sản trí tuệ và tạo niềm tin cho nhà đầu tư, qua đó giảm bớt tâm lý e ngại về khả năng thu hồi vốn. Cụ thể, doanh nghiệp có thể được hưởng những chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu, thiết bị, công nghệ, tiền thuê đất và tín dụng. Đây là những hỗ trợ có ý nghĩa đối với các dự án cần thời gian đầu tư và khai thác dài hạn.

Một vấn đề khác rất quan trọng là tài sản trí tuệ. Khi các sản phẩm công nghiệp văn hóa không chỉ được bảo hộ mà còn có thể được định giá theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ và pháp luật về giá, các chủ thể có thêm cơ sở để tiếp cận nguồn vốn.

Cùng với đó, Nhà nước có thể hỗ trợ quảng bá, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và thương mại hóa sản phẩm, trong đó có việc hỗ trợ đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài. Khi đầu ra được mở rộng, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội nâng cao doanh thu, lợi nhuận và tái đầu tư cho hoạt động sáng tạo.

– Một trong những nội dung được doanh nghiệp quan tâm là chính sách ưu đãi dành cho các tổ hợp, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa. Theo bà, nếu những không gian này được đầu tư và vận hành đúng hướng, chúng có thể tạo ra những thay đổi gì trong đời sống sáng tạo cũng như hoạt động kinh doanh văn hóa?

– Theo tôi, các tổ hợp, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa nếu được hỗ trợ về đất đai, thuế và hạ tầng thì không nên chỉ được nhìn nhận như những mặt bằng cho thuê. Quan trọng hơn, đây có thể trở thành những hệ sinh thái sáng tạo, nơi doanh nghiệp, nhà đầu tư, nghệ sĩ và các chủ thể sáng tạo cùng hiện diện, kết nối và tạo ra giá trị.

Trước hết, đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư, lợi ích rõ nhất là có thể tiếp cận hệ thống hạ tầng dùng chung. Doanh nghiệp không nhất thiết phải tự đầu tư những hạ tầng đắt đỏ như phòng thu tiêu chuẩn quốc tế, studio kỹ xảo, sân khấu thử nghiệm, hay phòng thí nghiệm công nghệ AR/VR. Việc chia sẻ hạ tầng sẽ giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu.

Khi các đơn vị trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa tập trung trong cùng một không gian, khả năng hình thành chuỗi cung ứng cũng thuận lợi hơn, từ khâu hình thành ý tưởng, sản xuất, hậu kỳ đến phân phối, truyền thông và khai thác bản quyền. Việc các khâu nằm gần nhau sẽ giúp giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian hoàn thành sản phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất. Một khu phức hợp sáng tạo được tổ chức tốt còn có thể trở thành điểm đến văn hóa, qua đó, tạo ra lượng công chúng và khách hàng tự nhiên cho các doanh nghiệp hoạt động bên trong.

Đối với nghệ sĩ và các chủ thể sáng tạo, những không gian này tạo điều kiện tiếp cận địa điểm sáng tác, biểu diễn với chi phí phù hợp và trong thời gian dài. Quan trọng hơn, họ có cơ hội gặp gỡ, trao đổi với những người hoạt động ở các lĩnh vực khác, từ đó hình thành những ý tưởng sáng tạo mang tính liên ngành.

Nếu đi kèm với đó là các trung tâm tư vấn pháp lý, hỗ trợ bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ, nghệ sĩ và người sáng tạo sẽ có thêm công cụ để khai thác hiệu quả giá trị kinh tế từ sản phẩm của mình.

Tôi đặc biệt kỳ vọng những không gian này sẽ trở thành nơi kết nối nghệ thuật với thị trường. Nghệ sĩ có năng lực sáng tạo nhưng có thể chưa có nhiều kinh nghiệm kinh doanh; trong khi đó, doanh nghiệp có vốn, công nghệ và tư duy thị trường nhưng lại cần những ý tưởng mới. Khi hai bên gặp nhau, những ý tưởng nghệ thuật có thể được phát triển thành sản phẩm và mô hình kinh doanh bài bản hơn.

– Với doanh nghiệp nhỏ và các startup sáng tạo, câu chuyện vốn thường quyết định khả năng tồn tại và phát triển. Dự thảo có những định hướng hỗ trợ nhóm doanh nghiệp này tiếp cận tín dụng và các quỹ hỗ trợ. Theo bà, cần làm gì để nguồn vốn thực sự đến được với những dự án có tiềm năng?

– Muốn chính sách tín dụng và các quỹ hỗ trợ thực sự giúp doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có thể đi đường dài, trước hết, cần tháo gỡ hai điểm nghẽn lớn là tài sản thế chấp và quy trình thẩm định.

Nhà nước cần có hướng dẫn cụ thể về cơ chế định giá và chấp nhận tài sản trí tuệ, bản quyền hoặc những hợp đồng đầu ra có tính khả thi làm cơ sở tiếp cận vốn, thay vì quá phụ thuộc vào tài sản bất động sản. Đồng thời, Quỹ Phát triển Công nghiệp Văn hóa, nếu được tổ chức, nên vận hành theo mô hình vốn mồi, đồng đầu tư và chấp nhận chia sẻ rủi ro cùng doanh nghiệp. Bên cạnh các công cụ như bảo lãnh tín dụng, cấp bù lãi suất, cũng cần có hội đồng thẩm định am hiểu đặc thù của từng ngành công nghiệp văn hóa.

Một dự án phim, một sản phẩm âm nhạc, một trò chơi điện tử hay một dự án nghệ thuật số có mô hình kinh doanh rất khác nhau. Vì vậy, việc thẩm định cũng cần có những tiêu chí phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực.

Cùng với đó, cần nâng cao năng lực quản trị tài chính cho các startup sáng tạo. Khi doanh nghiệp có khả năng xây dựng kế hoạch dòng tiền, đánh giá thị trường và quản trị tài sản trí tuệ tốt hơn, khả năng tiếp cận vốn cũng sẽ được cải thiện.

Điều quan trọng là chuyển từ tư duy quản lý rủi ro truyền thống sang cách tiếp cận linh hoạt hơn, trong đó, Nhà nước và các tổ chức tài chính có thể đồng hành, chia sẻ rủi ro ở mức phù hợp. Khi đó, dòng vốn mới thực sự chạm tới được các chủ thể sáng tạo.

– Từ câu chuyện hỗ trợ vốn, có thể thấy một vấn đề sâu xa hơn là cách doanh nghiệp nhìn nhận giá trị của sáng tạo. Theo bà, các chính sách khuyến khích tạo ra sản phẩm và tài sản trí tuệ có sức cạnh tranh có thể thúc đẩy doanh nghiệp thay đổi tư duy đầu tư như thế nào?

– Tôi cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy gia công, làm thuê sang chủ động sáng tạo và sở hữu nội dung gốc. Đây là bước chuyển rất quan trọng đối với quá trình hình thành một nền công nghiệp văn hóa thực sự.

Khi doanh nghiệp sở hữu tài sản trí tuệ của riêng mình, sản phẩm không chỉ tạo ra giá trị ở một thời điểm, mà còn có thể được khai thác lâu dài thông qua nhiều hình thức khác nhau. Chẳng hạn, một tác phẩm có thể được chuyển thể sang những loại hình khác; một nhân vật có thể được phát triển thành nhiều sản phẩm; một nội dung có thể được khai thác thông qua chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng. Như vậy, doanh nghiệp không chỉ bán một sản phẩm, mà đang xây dựng một tài sản có khả năng tạo ra giá trị lâu dài. Từ đó, hình thành tư duy kinh doanh dài hạn, trong đó các khâu sáng tạo, bảo hộ tài sản trí tuệ, thương mại hóa, chuyển thể, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ và mở rộng thị trường có sự liên kết với nhau.

Cùng với tư duy sáng tạo, cần có tư duy thị trường và khả năng liên kết chuỗi giá trị. Chỉ khi doanh nghiệp chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi từ sáng tạo, sản xuất đến phân phối và khai thác bản quyền, sản phẩm công nghiệp văn hóa Việt Nam mới có thể nâng cao sức cạnh tranh ở cả thị trường trong nước và quốc tế.

Cơ hội để doanh nghiệp sáng tạo tiếp cận thị trường quốc tế

– Dự thảo cũng đặt ra định hướng thu hút doanh nghiệp, tập đoàn nước ngoài có công nghệ, thương hiệu và mạng lưới phân phối quốc tế, đồng thời, khuyến khích hợp tác với doanh nghiệp, nghệ sĩ, nghệ nhân Việt Nam. Bà kỳ vọng gì từ sự kết nối này, nhất là trong mục tiêu đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam ra thị trường thế giới?

– Sự kết nối với các tập đoàn nước ngoài có thể mở ra nhiều cơ hội để doanh nghiệp và các chủ thể sáng tạo Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế thông qua những mạng lưới đã được hình thành.

Thông qua các dự án hợp tác sản xuất, doanh nghiệp và nghệ sĩ Việt Nam không chỉ có cơ hội tiếp cận công nghệ tiên tiến, mà còn có thể học hỏi quy trình vận hành, phương thức quản trị và tiêu chuẩn sản xuất chuyên nghiệp. Đặc biệt, sự hợp tác này có thể giúp nâng tầm những chất liệu dân gian, di sản truyền thống thành các sản phẩm mang ngôn ngữ hiện đại, phù hợp hơn với công chúng quốc tế. Đây là cách để văn hóa Việt Nam bước ra thế giới mà vẫn giữ được bản sắc.

Quá trình hợp tác cũng tạo cơ hội đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và đội ngũ sáng tạo trong nước. Tuy nhiên, điều quan trọng là doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động trong quá trình hợp tác, không chỉ tham gia với vai trò gia công, hay cung cấp nguyên liệu sáng tạo. Mục tiêu cuối cùng phải là từng bước nâng cao năng lực sở hữu, sáng tạo và làm chủ các tài sản trí tuệ của mình.

– Nhìn tổng thể các chính sách đang được đề xuất trong Luật, theo bà, đâu là những chính sách có khả năng thực sự “mở đường” cho doanh nghiệp công nghiệp văn hóa?

– Từ góc độ doanh nghiệp, tôi cho rằng hai nhóm chính sách có tính “mở đường” rõ nhất là cơ chế thừa nhận, định giá và thế chấp tài sản trí tuệ; cùng với các ưu đãi về đất đai, hạ tầng dành cho cụm, tổ hợp công nghiệp sáng tạo. Đây đều là những chính sách tác động trực tiếp vào các điểm nghẽn lớn của doanh nghiệp: thiếu nguồn vốn và chi phí đầu tư ban đầu cao.

Tuy nhiên, chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi được triển khai thuận lợi. Theo tôi, cần tập trung vào một số việc.

Trước hết, cần xây dựng bộ tiêu chí định giá tài sản trí tuệ minh bạch, đồng thời có cơ chế chia sẻ rủi ro tín dụng để các tổ chức tín dụng có cơ sở giải ngân.

Thứ hai, cần có quy trình thống nhất, minh bạch, hướng tới cơ chế “một cửa”, với các tiêu chí xét duyệt rõ ràng, hạn chế thủ tục rườm rà và cơ chế xin – cho.

Thứ ba, các quỹ hỗ trợ cần được vận hành theo tư duy thị trường, áp dụng mô hình vốn mồi, đồng đầu tư và chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp. Mục tiêu không phải là tạo ra sự phụ thuộc vào nguồn lực Nhà nước, mà là giúp doanh nghiệp có đủ điều kiện phát triển và từng bước đứng vững trên thị trường.

Cuối cùng, cần tiếp tục hoàn thiện và thực thi nghiêm các quy định về bảo vệ bản quyền và sở hữu trí tuệ. Đây là nền tảng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư. Nếu một sản phẩm thành công nhưng dễ dàng bị sao chép, doanh nghiệp sẽ khó có động lực bỏ vốn cho những dự án dài hạn.

Tôi cho rằng, hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở số lượng ưu đãi được đưa ra, mà quan trọng hơn là doanh nghiệp có thực sự tiếp cận được hay không, chi phí đầu tư có giảm hay không và những sản phẩm sáng tạo có đủ sức cạnh tranh trên thị trường hay không.

Công nghiệp văn hóa bắt đầu từ sức sáng tạo của con người. Vì vậy, chính sách cần tạo được một môi trường mà trong đó, ý tưởng được hình thành, được bảo vệ, có nguồn lực để phát triển và có thị trường để đi xa. Khi đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn, lan tỏa, mà còn có thể trở thành một nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm của đất nước.

– Xin trân trọng cảm ơn bà!

Ngày 26.11, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Phát triển thị trường văn hóa Việt Nam trong bối cảnh mới” (ICCM 2024).

Văn hoá – “Sức mạnh mềm” của quốc gia

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Đinh Công Tuấn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho biết, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, mà còn là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của quốc gia.

Trong chiến lược phát triển văn hóa, Đảng và Nhà nước đã xác định việc phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa là nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng và nâng cao đời sống văn hóa, con người Việt Nam.

Tuy nhiên, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với những đột phá về khoa học và công nghệ, cùng những biến động phức tạp của kinh tế, chính trị thế giới, đã đặt ra không ít thách thức đối với sự phát triển của thị trường văn hóa. Những thay đổi nhanh chóng trong thói quen tiêu dùng và nhu cầu thụ hưởng văn hóa của công chúng, đòi hỏi thị trường văn hóa Việt Nam phải đổi mới, sáng tạo và thích ứng linh hoạt hơn bao giờ hết.

Thời gian qua, thị trường văn hóa Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, đóng góp tích cực vào sự tăng trưởng kinh tế – xã hội, cũng như nâng cao đời sống tinh thần của cộng đồng. Tuy vậy, vẫn còn tồn tại một số bất cập và hạn chế cần được khắc phục.

Theo PGS.TS Đinh Công Tuấn, Hội thảo khoa học quốc tế ICCM 2024 sẽ tạo ra một diễn đàn học thuật, nơi các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà doanh nghiệp và nhà quản lý trong và ngoài nước cùng trao đổi, thảo luận và tìm ra những giải pháp phù hợp để thúc đẩy sự phát triển của thị trường văn hóa Việt Nam.

Việc tổ chức hội thảo lần này đóng vai trò quan trọng, không chỉ là cơ hội để các đại biểu chia sẻ những kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn, mà còn là môi trường để kết nối tri thức, mở ra các hướng đi mới, sáng tạo và bền vững trong phát triển thị trường văn hóa, đóng góp trực tiếp vào việc xây dựng các chiến lược phát triển thị trường văn hóa phù hợp với thực tiễn và bối cảnh của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, PGS.TS. Đặng Hoài Thu khẳng định, văn hóa là “sức mạnh mềm” của quốc gia và các ngành công nghiệp văn hóa có tiềm năng đóng góp lớn cho GDP đất nước. Việc xây dựng chính sách phù hợp, hiệu quả để phát triển thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa là yêu cầu cấp thiết nhằm giải phóng năng lực sáng tạo và sản xuất của các ngành công nghiệp văn hóa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Sản phẩm văn hóa là một loại hàng hóa “đặc biệt”, không chỉ có chức năng kinh tế, đem lại thu nhập cho người sáng tạo và người sản xuất, mà còn góp phần bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm thẩm mỹ, xây dựng đạo đức, nhân cách của con người, làm lành mạnh hóa đời sống tinh thần của xã hội.

Theo đó, thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa là một loại thị trường đặc biệt, vừa đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế, vừa góp phần bồi dưỡng nhân cách, xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, đấu tranh phê phán các xu hướng phản văn hóa, phản thẩm mỹ, bảo vệ nền tảng tinh thần của dân tộc, của quốc gia.

Xu thế phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa trong giao lưu quốc tế ngày càng diễn ra mạnh mẽ, sôi động là xu thế tất yếu. Muốn hội nhập quốc tế hiệu quả, mỗi quốc gia phải nâng cao nội lực của thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa trong nước, tạo tiền đề cần thiết cho quá trình mở cửa giao lưu quốc tế.

PGS.TS. Đặng Hoài Thu cho biết, cùng với quá trình đổi mới và hội nhập, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, Đảng, Chính phủ Việt Nam đã sớm quan tâm phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Nhận thức của xã hội về vai trò, vị trí của thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa trong đã được nâng lên đáng kể.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, việc phát triển thị trường văn hóa và sản phẩm văn hóa ở Việt Nam vẫn có một số hạn chế như: thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa còn chậm phát triển, quy mô nhỏ, mang tính tự phát, thiếu tính chuyên nghiệp; chưa có các chính sách mang tính đột phá để khuyến khích sáng tạo, sản xuất, phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa.

Sản phẩm văn hóa ở một số lĩnh vực còn nghèo nàn, đơn điệu, sức cạnh tranh yếu, chưa thu hút sự quan tâm của công chúng trong và ngoài nước; thị trường sản phẩm văn hóa nội địa có dấu hiệu bị các sản phẩm văn hóa nước ngoài lấn lướt, áp đảo…

Trong khi đó, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển vượt bậc của khoa học, công nghệ, và bối cảnh chuyển đổi số đặt ra nhiều thời cơ nhưng cũng không ít thách thức đối với sự phát triển kinh tế – xã hội nói chung, với thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa nói riêng.

Đại dịch Covid-19 cùng những biến động khó lường của tình hình kinh tế, chính trị thế giới cũng đang tạo ra nhiều thay đổi về thói quen tiêu dùng và nhu cầu văn hóa, nghệ thuật của công chúng.

“Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu đổi mới, sáng tạo và thích ứng linh hoạt của thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa ở bất kỳ quốc gia nào, trong đó có Việt Nam, đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục nghiên cứu, thảo luận đưa ra được những vấn đề lý luận và giải pháp hiệu quả nhằm phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa theo hướng đồng bộ và toàn diện, góp phần xây dựng văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, PGS.TS. Đặng Hoài Thu bày tỏ.

Thúc đẩy thị trường văn hoá Việt Nam phát triển toàn diện

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước đã có nhiều tham luận, ý kiến sát thực tiễn mang đến những góc nhìn sâu sắc và đa dạng, chia sẻ những nghiên cứu và kinh nghiệm quý báu về phát triển thị trường văn hóa trong bối cảnh mới.

Tại bài tham luận, GS. Yong Xiang (Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc) cho hay, sự kết hợp giữa văn hóa và khoa học kỹ thuật đang là xu hướng toàn cầu. Ở Trung Quốc, sự kết hợp đó đã thúc đẩy quá trình hiện đại hoá văn hóa truyền thống, mở ra những lĩnh vực mới trong kinh doanh văn hóa và công nghiệp văn hóa, đem lại sự phát triển và phồn thịnh cho xã hội.

Theo PGS.TS. Trần Thị Ngọc Quyên, Trường Đại học Ngoại thương, trên thế giới, phát triển công nghiệp văn hóa đang diễn ra mạnh mẽ, là xu thế và dần trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia.

Ngành công nghiệp văn hoá có vai trò quan trọng đối với sự phát triển các địa phương, thúc đẩy lao động làm việc, giúp tăng trưởng GDP của đất nước.

“Việc siết chặt quản lý các sản phẩm văn hoá giúp bảo vệ ngành công nghiệp văn hoá của Việt Nam, thúc đẩy nâng cao chất lượng các sản phẩm văn hoá”, PGS.TS. Trần Thị Ngọc Quyên nhấn mạnh.

Nói về vai trò của các chủ thể trong phát triển thị trường văn hoá ở Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Thị Anh Quyên, Trường Đại học Văn hoá Hà Nội cho biết, về việc quản lý thị trường văn hoá, Nhà nước cần sử dụng công cụ pháp luật để tạp ra sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế tham gia lĩnh vực văn hoá, giám sát, điều hành và quản lý các hoạt động thuộc lĩnh vực văn hoá nhằm đưa những sản phẩm, dịch vụ văn hoá có giá trị ra thị trường.

Các tổ chức hành chính thuộc Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch thực hiện chức năng tham mưu giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật về hoạt động trong từng lĩnh vực văn hóa cụ thể trên phạm vi cả nước, quản lý các dịch vụ công về từng lĩnh vực theo quy định của pháp luật, góp phần quản lý thị trường văn hoá.

Về vai trò của chủ thể sáng tạo, sản xuất văn hoá cần sáng tạo, sản xuất nguồn cung ra những sản phẩm, dịch vụ văn hoá chuyển tải những giá trị văn hoá, nghệ thuật, tư tưởng, thẩm mỹ tới công chúng, nghệ sĩ, người sáng tạo; góp phần tạo nên thương hiệu sản phẩm, nâng tầm giá trị nghệ thuật, giá trị kinh tế của sản phẩm văn hoá. Trong quá trình sản xuất, sáng tạo, họ còn là lực lượng tham gia giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá.

Đặc biệt, PGS.TS Nguyễn Thị Anh Quyên cho rằng, không có chủ thể người tiêu thụ sẽ không hình thành thị trường văn hoá. Nhu cầu, thị hiếu, sức tiêu thụ của thị trường góp phần quyết định dòng chảy sản phẩm, dịch vụ văn hoá, phát triển thị trường.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước cũng trình bày các báo cáo tham luận, tiến hành thảo luận, trao đổi những vấn đề lý luận cơ bản như: Xây dựng chính sách, vai trò của khoa học và công nghệ, mối quan hệ hợp tác công – tư, cũng như các mô hình phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo…

Các tham luận cũng nhấn mạnh đến vấn đề đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, một trong những yếu tố then chốt để thị trường văn hóa Việt Nam có thể bắt kịp xu thế phát triển toàn cầu.

Xung quanh vấn đề này, PGS.TS Trần Thị Ngọc Quyên, Phó Viện trưởng Nghiên cứu sáng tạo (Trường Đại học Ngoại Thương) đã trao đổi với PV Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội.

– Thưa bà, việc xây dựng một hệ thống đo lường, các chỉ tiêu cho công nghiệp văn hóa có ý nghĩa như thế nào đối với Hà Nội?

– Đối với bất kỳ lĩnh vực nào trong nền kinh tế, chúng ta đều cần đưa ra các quyết định chính sách. Đặc biệt với cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở để đưa ra chính sách chính là nguồn thông tin đầu vào. Điều này được thể hiện qua các hệ thống chỉ số cho biết ngành, lĩnh vực đó đang phát triển như thế nào.

Việc xây dựng chính sách không phải chung chung mà phải rất cụ thể đối với từng nhóm ngành, nhóm đối tượng, nhóm chủ thể trong nền kinh tế. Thực tế, từ cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế, các nước có nền kinh tế sáng tạo phát triển đều xây dựng hệ thống thống kê rất mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, ví dụ như Anh hay Trung Quốc, một trong những bài học là họ có công cụ quản lý hiệu quả thông qua dữ liệu thống kê.

Tại Hà Nội, công nghiệp văn hóa ngày càng được xác định là một động lực tăng trưởng mới của Thủ đô, việc xây dựng hệ thống dữ liệu thống kê đầy đủ, tin cậy và có khả năng so sánh là yêu cầu cấp thiết. Dữ liệu không chỉ phục vụ công tác thống kê, giám sát và đánh giá chính sách mà còn là công cụ quan trọng để thu hút đầu tư, thúc đẩy hợp tác công – tư (PPP), hỗ trợ hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực phát triển hiệu quả.

Tuy nhiên, hiện nay dữ liệu về công nghiệp văn hóa còn phân tán ở nhiều cơ quan, thiếu tính đồng bộ, khó kết nối và so sánh; hệ thống phân loại, phương pháp thống kê và cơ chế chia sẻ dữ liệu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý trong bối cảnh phát triển kinh tế sáng tạo và kinh tế số.

Vì thế, Đề án “Bộ chỉ tiêu thống kê về các ngành công nghiệp văn hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội” là cần thiết và có ý nghĩa chiến lược. Từ đây, chúng ta có cơ sở để theo dõi, đánh giá việc thực hiện các mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa theo Nghị quyết số 09-NQ/TU, đặc biệt là các mục tiêu đóng góp 5% GRDP vào năm 2026, 8% vào năm 2030 và 10% vào năm 2045. Bên cạnh đó, trong bối cảnh triển khai Luật Thủ đô năm 2024 với nhiều cơ chế đặc thù về phát triển công nghiệp văn hóa, Bộ chỉ tiêu thống kê sẽ là công cụ quan trọng để đo lường hiệu quả thực hiện các chính sách, mô hình và chương trình phát triển mới của Thành phố, khẳng định vai trò dẫn dắt của Thủ đô trong phát triển kinh tế sáng tạo.

– Theo bà, Hà Nội cần phải phải xây dựng phương pháp đo lường như thế nào về các mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, 2045?

– Tôi nghĩ rằng khi xây dựng mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, Hà Nội đã tham vấn các chuyên gia tư vấn và dựa trên những nguồn lực đầu vào để xây dựng các chỉ tiêu. Khi có hệ thống các chỉ tiêu thống kê sẽ cụ thể hóa được con đường đi như thế nào để thực hiện mục tiêu. Tôi nghĩ rằng các chính sách khi ấy sẽ mang định hướng tập trung hơn rất nhiều. Đặc biệt đối với công nghiệp văn hóa Thủ đô, đối tượng ở đây là cộng đồng sáng tạo, các chuyên gia, địa phương, doanh nghiệp, làng nghề. Hệ thống chỉ tiêu thống kê sẽ định hướng cho chúng ta xem cần phải làm gì, đâu là khâu trọng yếu và những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển.

– Thực tế, đến nay, chúng ta chưa có dữ liệu chính xác về nguồn nhân lực công nghiệp văn hóa của Thủ đô. Theo bà, nguyên nhân từ đâu và Hà Nội nên tháo gỡ “điểm nghẽn” này như thế nào?

– Chúng ta cần có một chỉ tiêu thống kê bao quát nhất là quy mô nhân lực hoạt động trong lĩnh vực kinh tế sáng tạo nói chung và công nghiệp văn hóa nói riêng, để đưa ra quyết định hoặc đánh giá chính sách. Nhưng hiện nay, dường như chúng ta chưa có được một cơ sở dữ liệu cập nhật về lĩnh vực này.

Việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu này sẽ giúp thống kê được nhóm nhân lực đang hoạt động trong ngành kinh tế sáng tạo nói chung và công nghiệp văn hóa nói riêng. Thậm chí, khi có chỉ tiêu này, chúng ta biết được nhân lực trong từng nhóm như thế nào: Nhân lực trong doanh nghiệp bao nhiêu, trong cộng đồng sáng tạo như thế nào, trong các cơ sở nghiên cứu và đào tạo ra sao. Tôi nghĩ rằng sẽ có những chỉ tiêu nhỏ để chúng ta nhìn sâu hơn, từ đó mới đưa ra chính sách phù hợp, chẳng hạn đối với nhân lực trong cộng đồng sáng tạo thì cần chính sách gì, họ là ai, đặc trưng ra sao….

Đặc biệt, cần lưu ý là nhân sự hoạt động thống kê trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa hiện nay gần như chưa có, mà chúng ta mới chỉ có nhân lực thống kê nói chung. Khi một địa phương hoặc Việt Nam xây dựng hệ thống này, dần dần sẽ hình thành nhóm nhân sự chuyên sâu. Họ sẽ trở thành chuyên gia có khả năng cập nhật, xây dựng và hỗ trợ hệ thống dữ liệu. Trong bối cảnh hiện nay, cần phải có nhân lực chuyên sâu, không thể làm theo thói quen.

Chúng ta có cơ hội là hệ thống giáo dục đào tạo phát triển. Nhân lực trong nước và quốc tế liên quan đến thống kê và văn hóa rất nhiều. Vì vậy, cần có chiến lược đào tạo đội ngũ chuyên sâu cho công nghiệp văn hóa.

Hiện nay, một số trường, trong đó có Đại học Ngoại thương đã đào tạo liên ngành nhiều lĩnh vực. Sinh viên khi học một lĩnh vực có thể hiểu và làm việc ở các ngành liên quan. Ví dụ, sinh viên học kinh doanh sáng tạo hay công nghiệp văn hóa đều được trang bị kiến thức toán, thống kê. Khi ra trường, họ có thể tham gia các dự án dữ liệu, thống kê.

– Có ý kiến cho rằng, thách thức hiện nay đối với Hà Nội là tình trạng “phân mảnh dữ liệu”. Vậy, cần ứng dụng khoa học công nghệ ra sao để tập trung dữ liệu về một đầu mối, thưa bà?

– Có thể nói Đề án “Bộ chỉ tiêu thống kê về các ngành Công nghiệp văn hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội” cho thấy sự mạnh dạn và quyết tâm của thành phố trong việc coi công nghiệp văn hóa là động lực, là trụ cột phát triển. Tuy nhiên, để có hệ thống dữ liệu thống kê, cần có thống kê nhiều cấp, từ trung ương đến địa phương, theo từng ngành, lĩnh vực. Chỉ khi từng địa phương có chỉ số thống kê cụ thể, xác thực thì chúng ta mới có một tổng thể thống kê của cả nước. Đặc biệt, việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê không đơn giản và rất tốn chi phí đầu tư. Cần phải xác định phải đầu tư cho vấn đề này thì mới có bộ dữ liệu thống nhất và cập nhật được. Muốn vậy, cần hệ thống công nghệ hỗ trợ tính toán, theo dõi, đánh giá hàng năm. Đây là thách thức đối với các nước đang phát triển.

Việc xây dựng chính sách và hệ thống thống kê đòi hỏi nhân lực hiểu sâu lý thuyết, thực tiễn và đặc thù địa phương. Không ai có thể làm thay chúng ta. Tuy nhiên, cần thu hút chuyên gia quốc tế, tổ chức quốc tế và khu vực tư nhân để hỗ trợ. Đặc biệt, cần có tư duy tiếp cận đa chiều, đa nguồn lực để xây dựng hệ thống phù hợp.

– Bên cạnh những khó khăn đó, theo bà, thuận lợi của Hà Nội là gì?

Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi: Khung chính sách rõ ràng, nguồn lực tập trung, đa dạng về tài chính, chính trị, văn hóa, nhân lực, hệ thống đào tạo. Đây là nơi có sức hút lớn, có thể thu hút nguồn lực và hỗ trợ các địa phương khác cùng phát triển theo hướng liên kết. Đặc biệt, mục tiêu trở thành “Thành phố toàn cầu” đòi hỏi Hà Nội phải có tiêu chí và đặc trưng rõ ràng, mang tầm quốc tế.

Trong quá trình xây dựng hệ chỉ tiêu cho Hà Nội, các chuyên gia thống kê đã bắt đầu tiếp cận lĩnh vực kinh tế sáng tạo, hiểu công nghiệp văn hóa gồm những ngành gì, đặc trưng ra sao. Khi họ cập nhật kinh nghiệm quốc tế, đó là cơ sở tốt để hội nhập và tham gia vào lĩnh vực chuyên sâu này.

Tôi cho rằng, trong bối cảnh triển khai Luật Thủ đô 2024 với nhiều cơ chế đặc thù về phát triển công nghiệp văn hóa, Bộ chỉ tiêu thống kê công nghiệp văn hóa cấp địa phương của Hà Nội cũng sẽ góp phần hoàn thiện phương pháp luận và cung cấp kinh nghiệm thực tiễn cho quá trình xây dựng hệ thống thống kê công nghiệp văn hóa ở phạm vi quốc gia, đồng thời khẳng định vai trò dẫn dắt của Thủ đô trong phát triển kinh tế sáng tạo

– Xin trân trọng cám ơn bà!